Džamija u Kordobi – vrhunac islamske umetnosti

Fotografija preuzeta sa portala cultura.elpais.com; autor Pako Puentes

Istoričari umetnosti, ali i svi drugi koji se približe veličanstvenoj džamiji u Kordobi kako bi je posmatrali i analizirali, bez predrasuda na osnovu rase ili religije, pronalaze u njoj jedan bogat umetnički i simbolički univerzum vredan divljenja i poštovanja. Povezanost arhitekture i umetnosti Omejada sa vizantijskom ili antičkom umetnošću je dobro poznata, ali i prikrivena, u istorji umetnosti, na isti način na koji su umetnici prvog Islamskog carstva, Omejadskog kalifata, stvorili novi umetnički izraz za novu veru.

Veza između Kupole na steni u Jerusalimu i Omejadske džamije u Damasku sa vizantijskom i rimskom umetnošću, to jest, sa umetničkim izrazom stanovnika ovog dela Vizantije u kome je preovladavao islam, više je nego očigledna. Takođe su lako uočljive umetničke i simboličke inovacije koje je unela nova religija. Istoriju čovečanstva i umetnosti čine neraskidivo povezane permanencije, prekidi i transformacije. Vizantijska umetnost u sebi nosi brojne tragove grčke i rimske. Čak i sam islam sadrži važne elemente hrišćanstva i judaizma vezane za avramsku tradiciju, koju smatra vrhuncem svoje monoteističke tradicije.

Nasuprot odbijanju svega islamskog od strane nekih hrišćanskih autoriteta u Španiji, trebalo bi da se prisetimo da se brojni hrišćanski umetnici, intelektualci i građani iz Jerusalima i Palestine dive Kupoli na steni. Palestinski hrišćani cene i čuvaju tradiciju vezanu za ovu kupolu izvan striktno kulturne upotrebe koja karakteriše njihove sunarodnike muslimane. A mnogi muslimani štite hrišćansko nasleđe i suprotstavljaju se onima koji pokušavaju da prikriju njegov značaj u ovom haotičnom delu sveta.

Takođe, važno je prisetiti se i mudehar stila koji je toliko prisutan u španskim crkvama, kao i umetničkih formi koje potiču od andaluzijskog islama i koje su deo brojnih hrišćanskih građevina u Španiji. U slučaju džamije u Kordobi nije reč samo o džamiji, iako ona sama po sebi predstavlja islamsku građevinu, već se radi o jednom od najkompleksnijih i najbogatijih arhitektonskih dela islamske umetnosti. Stanovnici Kordobe imaju sreću da uživaju u najvećoj i najbolje očuvanoj džamiji na Iberijskom poluostrvu. Ova građevina je praktično jedina džamija koja je ostala skoro netaknuta i koja je spasena od uništenja, što nije bio slučaj sa drugim džamijama koje su pretvorene u katedrale.

Zahvaljujući tome, možemo se diviti dvostrukim lukovima koje su osmislile arhitekte Abdurahmana I, ali i elegantnim lukovima u obliku potkovice, koji su načinjeni od crvenih i belih cigli, koji čine identitet ove građevine i kroz vekove doprinose njenoj jedinstvenosti. Čak ih i savremene arhitekte, poput Rafaela Monea, smatraju inženjerskim čudom i umetničkom smelošću zbog osećaja pokreta i bujnosti koje stvaraju.

Svemu ovome, naravno, treba dodati i intervencije koje je načinio Al-Hakam II, koji je dodao prve monumentalne kupole u istoriji koje leže na ukrštenim lukovima, kao i spektakularne kombinacije potkovičastih, polukružnih i trolisnih lukova koji ne samo da su dvostruki, već se i prepliću stvarajući prostor za molitvu (maqsurah) koji za mnoge istoričare umetnosti, bez sumnje, predstavlja vrhunac islamske umetnosti na Iberijskom poluostvu.

Mozaici u ovoj džamiji zasnovani su na vizantijskoj tradiciji i veoma su slični onima u Kupoli na steni, džamiji u Damasku, džamiji Al Aksa, kao i mozaicima iz omejadskih palata na istoku. Oni su korišćeni kako bi nežnim vegetalnim motivima i geometrijskim formama dekorisali nišu (mihrab) i deo koji se nalazi u njoj, alqibla, i koji služi da označi pravac Meke. Takođe, mozaicima se veliča vladar Al-Hakam II, ali i arhitekte i rukovodioci radova na izgradnji ovog zdanja. Još jedna važna stvar koja se uočava na mozaicima su brojni pasusi iz Kurana u kojima se govori o počecima islama, o molitvi i doktrini malikijski mezheb, koja je jedan od načina interpretacije sunitskog islama koji je preovladavao u Al-Andalusu.

Ove prelepe stihove, napisane kufskom kaligrafijom, još u XVIII veku je proučavao Hose de Ermosilja, a u njima danas uživaju hiljade posetilaca iz celog sveta. Vladari koji su naručili izgradnju i proširenja i modifikacije okružili su se najboljim arhitektama, kaligrafima, dekoraterima i radnicima jer su želeli da stvore prepoznatljivu i originalnu građevinu koja će imati forme, prostore i estetske vrednosti koje nisu postojale u umetnosti nijedne prethodne kulture. Tu se ubrajaju inovativni lukovi, rebraste kupole, kufska kaligrafija, optički efekti prozračnosti i dinamičnosti prostora…

Unutar zidova Velike džamije u Kordobi, veliki andaluzijski mudraci su pokazali da je ona i dalje od neizmernog značaja za islamsku i arapsku kulturu. Zbog svega ovoga, ali i zbog činjenice da ona predstavlja kolektivno dobro, uznemirujuće su izjave crkvenih vlasti, koje su direktno odgovorne za očuvanje ove umetničke zaostavštine, kojima je omalovažavaju i pokušavaju da joj otrgnu inicijalne vrednosti. Ovakav stav oslikava neznanje i primitivnost i samo pogoršava animozitet prema drugoj kulturi koja se smatra drugačijom i neprijateljskom. Stoga je neophodno da se lokalne, pokrajinske i državne javne institucije što pre uključe kako bi se osiguralo očuvanje, proučavanje i pravilno širenje vrednosti koje u sebi nosi ovaj jedinstveni spomenik svetske kulturne baštine.

***

Pročitaj u originalu: http://bit.ly/dzamija-kordoba
Autor teksta: Hose Migel Puerta Vilćes

Prevela sa španskog: Biljana Dražović

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s